افت قیمت واحد صندوق درآمد ثابت پس از پرداخت سود ماهانه اتفاقی است که ممکن است سرمایه‌گذاران را نگران کند؛ اما آیا این کاهش قیمت به معنی ضرر است؟ در صندوق‌هایی که سود را به‌صورت دوره‌ای تقسیم می‌کنند، بخشی از دارایی صندوق برای پرداخت سود از آن خارج میشود. به همین دلیل، قیمت واحد ممکن است پس از تقسیم سود کاهش یابد. برای ارزیابی نتیجه واقعی سرمایه‌گذاری، باید سود دریافتی و تغییر ارزش واحدها را در کنار هم بررسی کرد.
این متن آموزشی است. توصیه‌ی خرید یا فروش هیچ صندوقی نیست و بازده آینده‌ی هیچ دارایی‌ای را پیش‌بینی نمی‌کند.
صندوق درآمد ثابت چیست؟
صندوق سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت پول سرمایه‌گذاران را عمدتاً در ابزارهایی مثل اوراق بدهی، سپرده‌ی بانکی و گواهی سپرده می‌گذارد که سود آن‌ها از قبل یا با روش مشخصی تعیین میشود. هر سرمایه‌گذار «واحد» صندوق را می‌خرد و ارزش هر واحد (ارزش خالص دارایی‌ها، NAV) با سود روزانه‌ی این ابزارها کم‌کم بالا می‌رود. صندوق درآمد ثابت وعده‌ی سود قطعی نمی‌دهد؛ سود به ترکیب دارایی‌های صندوق، هزینه‌ها و شرایط بازار بدهی بستگی دارد و ریسک اعتباری و ریسک تغییر نرخ هم دارد.
دو شیوه‌ی دریافت سود
| شیوه | چه اتفاقی می‌افتد | قیمت واحد |
|---|---|---|
| سود انباشته (تجمیعی) | سود در خود صندوق می‌ماند و روی ارزش واحد جمع میشود | هر روز کمی بالا می‌رود و تقریباً هیچوقت نمی‌افتد |
| سود دوره‌ای (مثلاً ماهانه) | سود جمع‌شده در تاریخ مشخص به حساب سرمایه‌گذار واریز میشود | تا روز پرداخت بالا می‌رود، روز پرداخت به سطح پایه برمی‌گردد |
اسم و شرایط هر صندوق را در امیدنامه‌اش می‌توانید ببینید. در این مطلب درباره‌ی گروه دوم، یعنی صندوق‌هایی که سود را در دوره‌های مشخص می‌پردازند، حرف می‌زنیم.
چرا قیمت در روز پرداخت می‌افتد؟ یک مثال عددی
اعداد زیر فرضی‌اند و فقط برای فهم ساز و کارند. فرض کنید ارزش پایه‌ی هر واحد ۱٬۰۰۰ تومان است و صندوق در ماه حدود ۲٫۴٪ سود می‌سازد. ارزش واحد هر روز کمی بالا می‌رود و تا آخر ماه به حدود ۱٬۰۲۴ می‌رسد. روز پرداخت، صندوق ۲۴ تومان به ازای هر واحد را به سرمایه‌گذاران می‌دهد و ارزش واحد دوباره حدود ۱٬۰۰۰ میشود.
| زمان | قیمت هر واحد | چه اتفاقی افتاده |
|---|---|---|
| اول ماه | ۱٬۰۰۰ | شروع دوره |
| ۱۵ ام ماه | ۱٬۰۱۲ | نیمی از سود دوره روی قیمت جمع شده |
| آخر ماه (قبل از پرداخت) | ۱٬۰۲۴ | سود کامل دوره جمع شده |
| روز پرداخت | ۱٬۰۰۰ | ۲۴ تومان به ازای هر واحد به حساب سرمایه‌گذار آمد |
حالا کسی را در نظر بگیرید که ۱۵ ام ماه به قیمت ۱٬۰۱۲ تومان یک واحد خریده است. قیمتی که او داده، سودِ جمع‌شده‌ی تا آن روز را هم در خود داشت؛ در روز پرداخت، کل سود دوره به همه‌ی واحدها می‌رسد و او هم ۲۴ تومان به ازای هر واحد دریافت می‌کند. بعد از پرداخت اگر فقط قیمت را نگاه کند، ۱٬۰۰۰ را با ۱٬۰۱۲ مقایسه می‌کند و حدود ۱٫۲٪ ضرر می‌بیند؛ اما اگر ۲۴ تومان سود دریافتی را هم بیاورد، ۱٬۰۰۰ + ۲۴ = ۱٬۰۲۴ در برابر ۱٬۰۱۲ میشود و حدود ۱٫۲٪ سود. تا وقتی قیمت دوباره از ۱٬۰۱۲ بالاتر نرفته، نمودارِ فقط-قیمت زیان نشان می‌دهد.
سود واقعی را چطور حساب کنیم؟
فرمول ساده است: سود کل = (ارزش فعلی واحدها + سودهای دریافتی) − مبلغی که برای خرید دادهاید. سودهای دریافتی هر بار که واریز میشود جمع میشوند و هیچوقت از ارزش فعلی کم نمیشوند. اگر فقط به قیمت نگاه کنید:
- بعد از هر پرداخت سود، بازده‌تان کمتر از واقعیت دیده میشود.
- دو صندوق با شیوه‌ی پرداخت متفاوت را نمی‌توانید با نمودار قیمت مقایسه کنید؛ صندوق انباشته همیشه «بالاتر» به نظر می‌رسد.
- کسی که وسط ماه وارد شده، ماه اول را ضعیف‌تر از آنچه هست می‌بیند.
نکته‌هایی که پیش از خرید باید بپرسید
- صندوق سودش را انباشته می‌کند یا دوره‌ای می‌پردازد؟ تاریخ‌های پرداخت چیست؟
- سود پرداخت‌شده به حساب بانکی من می‌آید یا خرید خودکار واحد جدید است؟
- هزینه‌های صندوق (کارمزد مدیر، متولی، حسابرس) چقدر است و در NAV چطور اثر می‌کند؟
- ترکیب دارایی‌های صندوق چیست و چقدر از آن در ابزارهای پرریسک‌تر است؟
- نقدشوندگی: صندوق در چند روز واحدها را بازخرید می‌کند و اختلاف قیمت خرید و فروش چقدر است؟
در یکوست چطور دیده میشود؟
در یکوست دیگر لازم نیست سود صندوق‌های ماهانه را دستی وارد کنید. برای صندوق‌های درآمد ثابتی که در سبد دارید، روز پرداخت سود از روی تاریخچه‌ی قیمت روزانه‌ی بورس شناسایی میشود و برای هر کسی که آن روز واحد داشته باشد، «سود دریافتی» به سود و زیان اضافه میشود. کسی که بعد از روز پرداخت خریده باشد چیزی از آن پرداخت نمی‌گیرد، همان‌طور که در واقعیت هم نمی‌گیرد. مبلغ از افت قیمت حساب میشود، پس ممکن است چند ریال با عدد دقیق اعلامی صندوق فرق کند. خلاصه‌ی سود و زیان در ارزش خالص و صفحه‌ی هوش ثروت با همین سود دریافتی حساب میشود.
برای آشنایی با جایگاه این ابزار در ترکیب دارایی‌ها، صفحه‌ی دانش‌نامه‌ی درآمد ثابت و مطلب طبقات دارایی چیست؟ را ببینید.
جمع‌بندی
افت قیمت صندوق درآمد ثابت در روز پرداخت سود، یک جابه‌جایی است نه زیان: قیمت پایین می‌آید و سود به حساب شما می‌آید. برای دیدن تصویر درست، قیمت و سود دریافتی را با هم ببینید.